Η ιστορία της χάνεται στο χρόνο και η Μυθολογία  με την Ιστορία μας πληροφορούν τόσο για την προέλευση του ονόματος της όσο και για τις ταλαιπωρίες και τις χαρές της.

Η Τένεδος πήρε το όνομα της από τον Τέννη , γιο του Κύκνου κι εγγονό του Ποσειδώνα , όταν το κιβώτιο μέσα στο οποίο έκλεισε τον ίδιο και την αδελφή του Ημίθεα ο πατέρας τους μετά από φιλονικία, ξεβράστηκε σε παραλία του νησιού. Έγινε τόπος τους: Τέν-έδος – Τένεδος. Μπορεί ο Τέννης να ήταν ο πρώτος που έφτασε εκεί και έγινε Βασιλεύς αλλά το νησί γνώρισε πολλές  διοικητικές εναλλαγές και κατοίκους στην πορεία του στο χρόνο: Αιολείς της Λέσβου, πέρσες (494 π. χ) μέλος της Α΄ Αθηναϊκής συμμαχίας καταστρέφεται από τους Σπαρτιάτες (388 π. χ ), ξανά στους Πέρσες με την Ανταλκίδειο Ειρήνη, επιστροφή στην Β΄ Αθηναϊκή Συμμαχία (378 π. χ) , πέρσες την καταλαμβάνουν και πάλι για να ελευθερωθεί από στρατηγό του Μ. Αλεξάνδρου και να περάσει στην Μακεδονική κυριαρχία έως ότου κατακτηθεί από τους Ρωμαίους  το 129 π. χ , περάσει στους Βυζαντινούς με τον Ιουστινιανό να χτίζει αποθήκη σιτηρών στο νησί ,  μετά την κατάληψη της Κωνσταντινούπολης από τους Σταυροφόρους (1204) να δοθεί στους Ενετούς, στους Γενοβέζους και πάλι στους Ενετούς οι οποίοι το 1383 το ερήμωσαν -  μετέφεραν τους κατοίκους στα Κύθηρα και από εκεί στο Χάντακα (Ηράκλειο Κρήτης) σε περιοχή που ονομάστηκε Τενέδια, ενώ το 1456 η Τένεδος περνά στους Τούρκους οι οποίοι την παραχωρούν  μεν κατά διαστήματα στους Βενετσιάνους  αλλά κατά κύριο λόγο τη διαφεντεύουν οι ίδιοι. Το Μάρτιο του 1807 οι Ρώσοι με τον αρχηγό τους Σενιάβιν νίκησαν εδώ τον Σειδ-Αλι πασά στις δε στρατιωτικές επιχειρήσεις για την Κωνσταντινούπολη το 1807 το νησί χρησιμοποιήθηκε από το Αγγλικό  ναυτικό υπό τον Βρετανό ναύαρχο Sir Tomas Duckworth . Τον Νοέμβριο του 1822 ο Κανάρης με τον μπουλοτιέρη Κυριάκο πυρπόλησαν την ναυαρχίδα του Καπουδάν πασά. Το 1912  απελευθερώνεται από τον Ναύαρχο Παύλο Κουντουριώτη και παραμένει με Ελληνική διοίκηση έως το 1923 ενώ με την Συνθήκη της Λοζάννης περνά σε ειδικό καθεστώς διοίκησης για την ασφάλεια του μεγάλου αριθμού του Ελληνικού στοιχείου, το οποίο καθεστώς όμως ουδέποτε εφαρμόστηκε και βρισκόμαστε σήμερα (2008) στο ανεπίτρεπτο σημείο να έχουμε  μόνο 23 σπίτια ιδιοκτησίες των λίγων από τους εναπομείναντες μεσήλικες και γέρους ελληνικής καταγωγής τούρκους υπηκόους εκεί όπου κάποτε υπήρχαν  πάνω από 2000 συμπατριώτες μας με τα σχολεία τους , τις περιουσίες τους , τα ήθη και έθιμα τους.

Αναζητώντας τις ρίζες μου λοιπόν με εφόδιο ένα πιστοποιητικό βάπτισης της μάνας μου έφτασα στην Τένεδο πριν τρία χρόνια και μαγεύτηκα από τις ομορφιές του νησιού , αλλά λυπήθηκα ,πληγώθηκα και ντράπηκα όταν μέτρησα 25  μόνο ανθρώπους  στις 2000 χιλιάδες  κατοίκους του νησιού με τους οποίους μιλούσα την ίδια γλώσσα .

Η ιστορία μας πάει πίσω στο 1923 όταν μετά τις άκαρπες προσπάθειες του ο Ε. Βενιζέλος πληροφορούσε τους Τενέδιους ΄΄μετά βαθυτάτης λύπης απόφασις περί Τενέδου αμετάκλητος ΄΄ και οι κάτοικοι έφευγαν πανικόβλητοι άλλοι για Λήμνο, Μυτιλήνη ,Αθήνα , Χαλκιδική, Θεσσαλονίκη και όπου δει.

Κι΄ όταν η μεγάλη μπόρα πέρασε και πολλοί πείσθηκαν να επιστρέψουν στα σπίτια τους  με το ειδικό καθεστώς που θα τους εξασφάλιζε κάποια ασφάλεια , ήρθε η λίστα με τα ονόματα 69 γνωστών και δραστήριων Τενέδιων  να τους απαγορεύσει την επιστροφή και να στερήσει από τους κατοίκους το πιο ενεργό δυναμικό του νησιού. Προσπάθησαν σαν εργατικοί άνθρωποι που είναι και πρόκοψαν ,πλήθαιναν αριθμητικά κάτω από Τουρκική Διοίκηση σε παράβαση της γνωστής συνθήκης της Λοζάννης (η οποία μιλούσε για αυτοδιοίκηση) έως το 1927 όταν  τότε έκλεισαν τα σχολεία και απαγορεύτηκε η Ελληνική εκπαίδευση με το νόμο ΄΄περί νήσων ΄΄(Adalar Kanunu)αρ.1151 άρθρο 14 που άλλαξε το 1952 για να εφαρμοστεί ξανά το 1964 και να αναγκάσει τους κατοίκους να στείλουν τα παιδιά τους σε Πόλη, Αθήνα και Θεσσαλονίκη για να μάθουν γράμματα Ελληνικά. 1750 περίπου Έλληνες ζούσαν στην Τένεδο έως το 1964 μας πληροφορεί ο Αργύρης Ποντικάκης στο βιβλίο του ‘ Η Τένεδος’  και όσοι δεν πήραν το δρόμο της ξενιτιάς τότε έφυγαν μετά, το 1974 αφού η μοίρα του νησιού και η ταλαιπωρία των κατοίκων του εξαρτιόταν πάντα από τις Ελληνοτουρκικές σχέσεις οι οποίες το -74 με τα γεγονότα στην Κύπρο δεν ήταν οι καλλίτερες. Ναι ,πούλησαν τις περιουσίες τους οι Τενέδιοι ΄΄αντί πινακίου φακής΄΄ και έφυγαν για μια καινούργια αρχή αλλά πολλοί δεν ξέχασαν τον τόπο τους και επιστρέφουν για το ‘παναίρ ’ ,το πανηγύρι της Αγίας Παρασκευής στις 26 Ιουλίου κάθε χρόνο , για να ανοίξουν τα σπίτια τους -όσοι κατάφεραν να τα σώσουν – φέρνοντας  παιδιά και εγγόνια για να υπάρξει συνέχεια της λαλιάς, αλλά όλο και πιο απογοητευμένοι και σκεπτικοί για το μέλλον του Ελληνισμού πάνω σ’ αυτό το πανέμορφο νησί.

Το νησί αυτό που η Ιστορία του χάνεται στο χρόνο με αναφορές στον Όμηρο, τον Βιργίλιο , τους ιστορικούς των αρχαίων χρόνων, τους περιηγητές των νεότερων χρόνων , με αξιόλογη βιβλιογραφία για όποιον θα ήθελε να μάθει

περισσότερα έχει σήμερα αξιοζήλευτη τουριστική υποδομή με ξενοδοχειακές μονάδες για απαιτητικούς πελάτες, ξενώνες που πολλοί από αυτούς δεν είναι παρά ελληνικά σπίτια που πουλήθηκαν και μετατράπηκαν σε ξενοδοχεία, έχει camping  και το καλοκαίρι ζωντάνια με  μπαράκια και τουρίστες να ξενυχτάνε όπως στα γνωστά ελληνικά νησιά του Αιγαίου.

Η μετάβαση στο νησί απλή από τους Κήπους του Έβρου (τα σύνορα με την γείτονα χώρα) είναι λιγότερο από 200 χιλιόμετρα. Κήποι-Κεσσάνη- δεξιά προς  Καλλίπολη για Λάμψακο ή Ετσέαμπατ για Τσανάκαλε – με κατεύθυνση προς Σμύρνη  προσπερνούμε  την Τροία και στη διασταύρωση με την πινακίδα BOZCAADA στρίβουμε δεξιά για το  Geyikli από όπου το φέρρυ το χειμώνα κάνει τρία δρομολόγια (10:00 - 14:00 – 18:00 ) ενώ το καλοκαίρι πολλά περισσότερα λόγω της μεγάλης τουριστικής κίνησης. Μισή ώρα διαρκεί το ταξίδι με το πλοίο και όσο πλησιάζετε το νησί με το Βενετσιάνικο πλήρως αναστηλωμένο κάστρο του και τον προφήτη Ηλία, τον Άγιο Λιά των Τενεδιών κάποτε στο ΄΄βουνό΄΄192 μέτρα ύψος  όλα κι όλα, σας γλυκοχαμογελά και σας καλωσορίζει μαζί με τις αμέτρητες ελληνικές ψυχές που ποτέ δεν έφυγαν από τον ουρανό του. Τις άλλες ομορφιές πρέπει να τις ανακαλύψετε κρυμμένες στον κάμπο, στις πλαγιές με τους αμπελώνες, στα τσάμια, στις παραλίες, στην Αγία Παρασκευή με το αγίασμα, στην Αγιαννα, στο Τουζμπουρνου, το Poyraz liman και τόσες άλλες.

Της Μαρίας Μουτάφη